کار‌کرد‌ها و مؤلفه‌‌های بنیادین تولید ناب

مقدمــه
قرن بیستم شاهد دوانقلاب در صحنه‌ تولید بود. انقلاب اول را پس از جنگ جهانی اول هنری فوردو آلفرد اسلون پی ریزی کردند که منجر به ظهور تولید انبوه و پایان عصرتولید صنعتی ( تولید دستی) شد و انقلاب دوم توسط «تاایچی اهنو» در شرکتخودروسازی تویوتا صورت گرفت که با محوریت حذف اتلاف، اتمام عصر تولیدانبوه و زایش تولید ناب را در پی داشت. پس می توان سه مرحله را درشیوه‌های تولید در نظر گرفت:
-1
تولید دستی (مبتنی بر حرفه و هنر): در این شیوه تولید، کارگران ماهر با بهکارگیری ابزار آلات ماشینی چند کاره، محصولاتی غیراستاندارد را در حجم کمو تنوع بالا به صورت سفارشی برای خریدارانی خاص تولید می کردند. طبیعی استکه این ویژگی منجر به قیمت زیاد محصول می شد. امروزه در ساخت ماهواره ها،سفینه های فضایی و مشتریان با سلیقه های خاص این شیوه کاربرد دارد.

-2تولید انبوه: این شیوه تولید اولین بار توسط آدام اسمیت در قرن هیجدهممورد تحلیل قرار گرفت و برتخصص و تقسیم کار و مفاهیمی چون مقیاس اقتصادیتولید و شیوه های تجزیه و تحلیل هزینه و سود و حجم فعالیت تاکید دارد. ازویژگیهای دیگر این شیوه تولید این است که محصول توسط متخصصان طراحی وبوسیله کارگران غیرماهر تولید می شود. نیروی کار به آموزش کم احتیاج داردو سازماندهی به صورت ادغام عمودی کامل است. تنوع محصولات نیز محدود استولی به خاطر حجم بالای تولید روند قیمتها نزولی است.
-3
تولید ناب: زادگاه تولید ناب، شرکت تویوتا در جزیره ناگویای ژاپن است. دردهه 1930 ای جی تویودا با مهندس شرکت (تاایچی اهنو) به آمریکا سفر کرده واز شرکت اتومبیل سازی فورد بازدید کردند و به این نتیجه رسیدند که اصولتولید انبوه قابلیت پیاده سازی در ژاپن را ندارد زیرا این سیستم پر ازاتلاف است. بر این مبنا، آنها شیوه جدیدی را که بعدها «ناب» نام گرفتایجاد کردند.
انجمن ملی استاندارد و فناوری در وزارت بازرگانی آمریکا تولید ناب رااین‌گونه تعریف کرده است: «یک راه حل نظام‌مند برای شناسایی و از بین بردناتلافها ( فعالیتهایی که دارای ارزش افزوده نیستند) از طریق بهبود مستمر وبه جریان انداختن تولید درست در هنگامی که مشتری به آن نیاز دارد. اینفلسفه تولیدی در پی کمال و بی نقص کردن سیستم های تولیدی است». تولید ناببه اسامی دیگری چون: «تولید روان»، «سیستم تولید تویوتا» و «تولید بهنگام» نیز نامیده می شود. این تولید از این رو ناب نامیده می شود که در مقایسهبا تولید انبوه همه چیز را به میزان کمتر مورد استفاده قرار می دهد. اصولتولید ناب اهداف نامحدودی را برای سیستم در نظر می گیرد: نزول پیوسته قیمتتمام شده، به صفر رساندن ضایعات و تنوع بی پایان محصولات. این شیوه تولیدیک سیستم کامل است که از فلسفه بهبود مستمر استفاده می کند و با بهره گیریاز فرهنگ کار تیمی سعی در تحلیل اتلافهای موجود در فرایند تولید و حذف آنها دارد. ازویژگی‌های چنین سیستمی کاهش زمان تولید، کارایی بهتر پرسنل،کیفیت بالاتر، عمر بیشتر ماشین آلات و کاهش در سطح موجودی و هزینه هایسربار است.

دلایل تاکید بر تولید ناب به عنوان یک راهبرد موفق
-
نیاز به رقابت موثر در اقتصاد جهانی
-
فشار از طرف مشتریان برای کاهش قیمتها
-
نیاز به استانداردسازی فرایندها برای دستیابی به نتایج مورد انتظار
-
افزایش دائمی انتظارات مشتری

سیستم ناب در سازمان های خدماتی
در عملیات اداری یک شرکت تولیدی یا در یک سازمان خدماتی، بسیاری ازابزارها و شیوه های ناب با کاربرد اقتضایی قابل استفاده هستند. در اینفرایندها به جای سخت افزار باید به دنبال ایجاد ارزش افزوده و استفاده ازاطلاعات یا نرم افزاربود. برای مثال در یک مجموعه بیمارستانی می توان درفرآیند ها از طریق روشهایی نظیر کاهش زمان چرخه و اجزای آن (یعنی تعریفرویه ها، کارگروهی، استاندارد سازی، نقطه استفاده از ذخایر، سیستم دیداریو...) بهبود ایجاد کرد.

وظایف مدیریت در اجرای اصول ناب
طرح مناسب و مدیریت اجرایی کلید دستیابی به موفقیت پایدار در استفاده ازتولیدناب است. برای اجرای موفق اصول ناب، علاوه بر عملکرد مدیریت، لازماست تولید ناب را با تمام راهبردهای سازمان هماهنگ کرد. وظایف عمده مدیریتدر سیستم ناب شامل این موارد می شود:
-
ایجاد تغییر در فرهنگ سازمانی همسو با اصول و رویه های ناب.
-
طراحی یک برنامه جامع و برنامه ریزی شده به جای راه حلهای تک منظوره.
-
تامین منابع لازم

 

- حفظ اصول ناب و عمل به آن و تعهد بلند مدت
-
اختیار دادن به کارمندان و تاکید بر کارگروهی و همکاری.
با این وجود اکثر شرکتهایی که همچنان از روشهای تولید سنتی و انبوهاستفاده می کنند برای خود دلایلی دارند: اول آن که آماده سازی سیستم نابنیاز به هزینه و زمان دارد. دلیل دوم این است که سیستم های ناب تغییراتیبنیادی در فرآیندها و رویه های سازمان بوجود می آورند که نیاز به داشتنبستر فرهنگی، تکنولوژیک، اطلاعاتی و تدارکاتی مناسب داشته و همین طورالزامات قانونی و اجتماعی را ایجاب می کنند. دلیل سوم این است که تغییرشکل دادن سازمان از تولید انبوه به تولید ناب تنها در شرایطی که حتماًبرخاسته از مدیریت باشد امکان پذیر است.

اتلاف و تولید ناب
از دیدگاهتاایچی اهنو، اتلاف، هر فعالیتی است که منابع را مصرف کند ولی ارزشی برایمشتری خلق نکند. قدرت ناب در این است که یک «جریان ارزش» را از دید مشتریلحاظ کرده و در یک رهیافت سیستماتیک به مرحله عمل در آورد. محور اقداماتناب، حذف جامع اتلافهایی شامل این موارد است: (جدول فوق)
این اتلاف‌ها توسط ابزارهای آماری کنترل فرایند شامل شش سیگما، شناسایی وپس از ریشه یابی با چراهای پنج‌گانه در یک فرآیند بهبود مستمر حذف می شوند.

ارزیابی تغییرات در جهت تولید ناب (عناصر تولید ناب)
با در نظر گرفتن اصول اساسی ناب می‌توان این مراحل را برای اجرا در نظر گرفت:
تعیین دقیق ارزش هر محصول‌، شناسایی جریان ارزش محصولات (زنجیره ارزشمشتری) ،‌‌ حرکت بدون وقفه در این مسیر، سیستم کششی و تعقیب کمال. بهمنظور ارزیابی تغییرات در جهت تولید ناب باید مولفه هایی را لحاظ کرد کهعبارتند از:
-1
حذف اتلاف (یعنی‌هرچیزی که مشتری نمی خواهد برای آن بهایی بپردازد).
-2
بهبود مستمر توسط حلقه های کیفیت و سیستم پیشنهادات.
-3
عیوب صفر که لازمه کیفیت است.
-4
سیستم کششی به جای فشاری (جریان فرایند براساس نیازها و تمرکز بر خروجی و سنجش تطابق با خواست‌های مشتری به جای تمرکز بر ورودی).
-5
تیم های چندکارکردی (که منجر به کاهش تعداد سطوح سازمانی می شود).
-6
به هنگام بودن (به معنای کوتاه کردن زمان سفارش).
-7
مسئولیتهای غیرمتمرکز و وظایف تلفیقی (که بوسیله افزایش محتوای کاری و کاهش نیروی نظارتی و نیروی کار غیرمستقیم صورت می گیرد).
-8
کنترل کیفیت در حین فرایند به جای بازرسی در انتهای فرآیند.
-9
تنظیم سریع دستگاهها (به خاطر تنوع تولیدات وبالا بودن تعداد دفعات تولید).
10 -
شبکه‌ی تامین (ارائه‌ بازخورد به عرضه کننده و رابطه برمبنای سود دو طرفه).
-11
سیستم نگهداری و تعمیرات جامع پیشگیرانه (TPM) . (بوسیله بهبود و اصلاح ماشین آلات و آموزش کارکنان).

 

-12تولید محموله های کوچک (سفارشهای کم).
-13
منابع قابل انعطاف (نیروی کار با گستره متنوعی از مهارتها و تخصصها وتجهیزات چند کاره برای تولید محصولات متفاوت در دستگاه های مشابه).

-14رضایت مشتری (هم رضایت مشتریان درونی که کارکنان هستند و هم تامین رضایت مشتریان بیرونی).
-15
سیستم کنترل جی‌دوکا (JIDOKA) (انتقال هوش انسانی به ماشین آلات خودکار بهطوری که در مقابل تولید یک قطعه معیوب حساس باشد و ضمن اخطار، به طورخودکار متوقف شود).
-16
استقرارهای سلولی : استقرار انواع ماشین‌آلات (نوعاً به شکل U ) به نحوی که عملیات متفاوت طییک توالی فشرده و تنگاتنگ صورت پذیرد. در این شکل نمونه ای از استقرار U شکل ترسیم شده است.

نقاط ضعف تکنیک ناب
به منظورداشتن یک دید جامع می‌بایست ضمن لحاظ کردن تمام محاسن و مولفه‌های مذکور،به ضعف های آن نیز در مقایسه با مهندسی ارزش توجه نمود. بعضی از این نقاطضعف عبارتند از:
-
تکنیک ناب ممکن است بدون سنجش منطقی نتایج، ریسک را افزایش دهد.
-
تکنیک ناب ممکن است نتواند مستندات کافی جهت سود در بازار کسب و کار برای حسابداری سنتی ارائه دهد.
-
به هنگام مواجهه با مسایل پیچیده مکرر و متقابل با محدودیت هایی مواجه است زیرا روش سعی و خطا را در پیش می گیرد.
-
سیستم فروش ناب و همین طور آموزش کارکنان و متناسب کردن سیستم سازمان با اهداف ناب ممکن است مجموع هزینه ها را افزایش دهد.

نتیجه گیری
تولید ناب نگرشی است که هدف آن حذف هر فرایند فاقد ارزش از مرحله تهیهمواد اولیه تا فروش است که برای مشتری ارزش افزوده‌ای ایجاد نمی کند. ازویژگی های این سیستم رابطه نزدیک بر مبنای سود معقول با عرضه کنندهوارتباط دائمی به وسیله سیستم پایگاه اطلاعات با مشتری و تعهد دوطرفه بینمدیریت و کارکنان است. با این وجود استفاده از تکنیک ناب باید در کنارتکنیک های نوین دیگری مانند مهندسی ارزش و شش سیگما به کار گرفته شود تاضمن استفاده از مزیت های آنها، نقاط ضعف احتمالی تکنیک ناب نیز کاهش یابد.

منـابـع
-1
جورج الوکال، فرشید عبدی، سهیلا سردار، فرهاد افشاری. «ناب‌اندیشی در گستره تولید»، نشریه روش شماره 89.
-2
شیخ زاده، محمد:«حذف جامع اتلاف (TWE) » ، صنعت خودرو، شماره 63.
-3
فرخ، علی.«تولید ناب»; نشریه تدبیر، شماره 118، ص 43-48.
-4
کلانتری، مجید. «بررسی وضعیت اصول بنیادین تولید ناب در ایران خودرو»،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران.
-5
ووماک جیمز، دانیل جونز، دانیل روس. راد نژاد،آزاده. «تولید ناب»; انتشارات آتریلات، اصفهان 1376 .
6 - J.K. Winson:”Another Lean Tool”. The University of Idaho Industrial Technology Department.
7 - Charlts L, Cell and Boris Arration: “Creating Value with Lean Thinking and Value Engineering.
8 - Christler Karlson and Par Ahlstroml “Assessing Changes toward Lean Production”; International Journal of Operations and Production Management (WWW.emerald.com).

_ محمدرضا اسمعیلی گیوی:دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی دانشگاه امام صادق (ع)

 

 

/ 0 نظر / 109 بازدید